Người cao tuổi thường đã dùng nhiều thuốc. Thêm thuốc cảm vào là lúc dễ xảy ra vấn đề nhất.
Vì sao cần thận trọng
- Nhiều thuốc cùng lúc — nguy cơ tương tác cao.
- Cơ thể xử lý thuốc chậm hơn theo tuổi.
- Tác dụng phụ dễ xảy ra hơn và nặng hơn.
- Dễ nhầm lẫn, quên uống hoặc uống hai lần.
- Triệu chứng mới có thể là tác dụng phụ chứ không phải bệnh mới.
Thuốc cảm cúm — những lưu ý riêng
Vấn đề với thuốc nhiều thành phần
Nhiều thuốc cảm cúm chứa cùng lúc thuốc hạ sốt, thuốc chống dị ứng, thuốc co mạch và thuốc giảm ho.
Điều này gây ba vấn đề:
- Dễ uống chồng thuốc hạ sốt nếu uống thêm thuốc hạ sốt riêng.
- Uống cả những thành phần không cần thiết.
- Nhiều thành phần thì nhiều khả năng tương tác hơn.
Các thành phần cần hỏi kỹ
- Thành phần co mạch — có thể ảnh hưởng tới huyết áp, cần hỏi nếu có tăng huyết áp hoặc bệnh tim.
- Thành phần chống dị ứng gây buồn ngủ — tăng nguy cơ ngã, gây lú lẫn, khô miệng, bí tiểu.
- Thành phần giảm đau chống viêm — cần hỏi nếu có bệnh dạ dày, bệnh thận, hoặc đang dùng thuốc chống đông.
- Thành phần giảm ho — cần hỏi nếu có bệnh phổi mạn.
Kết luận: luôn hỏi dược sĩ trước khi mua thuốc cảm cho người cao tuổi.
Khi đi hỏi dược sĩ hoặc đi khám
Mang theo
- Danh sách đầy đủ thuốc đang dùng — hoặc mang cả hộp thuốc.
- Kể cả thuốc bổ, thuốc đông y, thực phẩm chức năng.
- Thông tin dị ứng thuốc.
- Danh sách bệnh nền.
- Kết quả khám gần nhất.
Nói rõ
- Có tăng huyết áp không.
- Có bệnh tim, bệnh thận, bệnh gan không.
- Có đái tháo đường không.
- Có bệnh dạ dày không.
- Có bệnh tuyến tiền liệt không.
- Có glôcôm không.
- Có đang dùng thuốc chống đông không.
- Có hay chóng mặt, hay ngã không.
Không tự ngưng thuốc mạn tính
Khi đang ốm, vẫn tiếp tục uống thuốc điều trị bệnh mạn tính.
- Đặc biệt là thuốc huyết áp, thuốc tim.
- Ngưng đột ngột có thể nguy hiểm.
- Nếu nôn nhiều, không ăn uống được — hỏi bác sĩ, đừng tự quyết định.
- Nếu nôn ngay sau khi uống thuốc — hỏi xem có cần uống lại không.
- Người đái tháo đường đang ốm cần hỏi bác sĩ về việc điều chỉnh khi ăn uống kém.
Tổ chức việc uống thuốc
Hộp chia thuốc
- Hộp chia theo ngày trong tuần và theo buổi.
- Chuẩn bị cho cả tuần.
- Người nhà kiểm tra xem đã uống chưa.
Bảng ghi
- Dán bảng giờ uống thuốc ở nơi dễ thấy.
- Chữ to, rõ.
- Ghi lại đã uống chưa — đặc biệt quan trọng khi thêm thuốc cảm.
Khi nhiều người cùng chăm
Đây là lúc dễ xảy ra uống chồng nhất.
- Cử một người phụ trách chính việc cho uống thuốc.
- Ghi rõ ra giấy: giờ nào, thuốc gì, đã cho uống chưa.
- Nhắn vào nhóm gia đình sau mỗi lần cho uống.
Nhắc nhở
- Đặt nhắc nhở trên điện thoại.
- Gắn với hoạt động hằng ngày — sau bữa sáng, trước khi ngủ.
- Đặt nhắc nhở khi sắp hết thuốc.
Dấu hiệu tác dụng phụ cần báo
- Chóng mặt, hay ngã.
- Lú lẫn mới xuất hiện.
- Buồn ngủ nhiều bất thường.
- Bí tiểu, tiểu khó — nhất là ở nam giới có bệnh tuyến tiền liệt.
- Táo bón nặng lên.
- Khô miệng nhiều.
- Tim đập nhanh, hồi hộp.
- Huyết áp tăng cao bất thường.
- Nổi mẩn, ngứa.
- Buồn nôn, đau bụng.
- Nhìn mờ, đau mắt.
Báo bác sĩ thay vì tự ngưng thuốc.
Đi cấp cứu nếu
- Khó thở, sưng môi lưỡi, nổi mẩn lan nhanh — nghi phản vệ.
- Lú lẫn nặng, li bì.
- Bí tiểu hoàn toàn kèm căng tức bụng dưới.
- Đau ngực.
- Nôn ra máu, phân đen.
Rà soát thuốc định kỳ
Nên làm ít nhất mỗi năm một lần.
- Mang tất cả thuốc đang dùng tới bác sĩ.
- Hỏi: "Có thuốc nào bỏ bớt được không?"
- Hỏi về tương tác giữa các thuốc.
- Hỏi thuốc nào có thể gây chóng mặt, gây ngã.
- Nói rõ nếu có khó khăn khi uống — nuốt khó, hay quên, viên quá to.
- Xin ghi cách dùng bằng chữ to lên vỏ hộp.
- Bỏ thuốc hết hạn, thuốc không còn dùng.
Về thuốc bổ và thuốc đông y
- Luôn kể với bác sĩ về những gì đang dùng.
- Một số có thể tương tác với thuốc tây — đặc biệt với thuốc chống đông.
- Cẩn thận với sản phẩm không rõ nguồn gốc — một số chứa thành phần không ghi trên nhãn.
- Không tự dùng nhiều loại cùng lúc.
- Không thay thế thuốc điều trị bằng thực phẩm chức năng.
Điều đáng nhớ
Ba ý:
- Luôn hỏi dược sĩ trước khi mua thuốc cảm cho người cao tuổi — mang cả hộp thuốc đang dùng đi hỏi.
- Đọc kỹ thành phần — nhiều thuốc cảm cúm đã chứa sẵn thuốc hạ sốt.
- Ghi rõ ra giấy đã cho uống thuốc gì, lúc nào — nhất là khi nhiều người cùng chăm.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao thuốc cảm có thể nguy hiểm với người cao tuổi?
Vì nhiều thuốc cảm cúm chứa nhiều thành phần, có thể tương tác với thuốc mạn tính hoặc ảnh hưởng tới huyết áp, tuyến tiền liệt và tăng nguy cơ ngã.
Nên mang gì khi đi hỏi dược sĩ hoặc đi khám?
Nên mang danh sách đầy đủ hoặc cả hộp thuốc đang dùng, kể cả thuốc bổ, thuốc đông y và thực phẩm chức năng.
Có nên ngưng thuốc mạn tính khi đang bị cảm không?
Không tự ngưng. Cần tiếp tục uống thuốc điều trị bệnh mạn tính và hỏi bác sĩ nếu có lý do lo ngại như nôn nhiều hoặc không ăn uống được.
Làm sao tránh uống chồng thuốc?
Đọc kỹ thành phần từng thuốc, dùng hộp chia thuốc theo ngày, ghi lại giờ uống và cử một người phụ trách việc cho uống thuốc.