Ăn uống cho người cao tuổi mùa lạnh

Ăn uống đủ vào mùa lạnh quan trọng hơn nhiều người nghĩ — vì đây là nền tảng để chống lại bệnh tật.

Vấn đề số một: thiếu nước

Người cao tuổi rất dễ thiếu nước, ngay cả vào mùa lạnh.

Vì sao

• Cảm giác khát giảm theo tuổi — cơ thể thiếu nước mà không thấy khát.
• Mùa lạnh càng ít thấy khát.
• Ngại uống nước để khỏi phải dậy đi vệ sinh đêm.
• Ngại đi lấy nước nếu đi lại khó khăn.
• Dùng thuốc lợi tiểu.

Hậu quả

• Lú lẫn — thiếu nước là nguyên nhân lú lẫn hay gặp.
• Táo bón.
• Chóng mặt, dễ ngã.
• Nhiễm trùng tiểu.
• Mệt mỏi.

Cách bảo đảm đủ nước

• Nhắc uống theo giờ thay vì chờ khát.
• Uống từng ít một, nhiều lần.
• Để cốc nước trong tầm với.
• Nước ấm dễ uống hơn vào mùa lạnh.
• Đa dạng: nước ấm, trà loãng, nước cháo, súp, canh.
• Uống nhiều hơn vào ban ngày, ít hơn buổi tối để đỡ phải dậy đêm.
• Theo dõi số lần đi tiểu và màu nước tiểu.

Giảm muối

Mùa lạnh là lúc dễ ăn mặn nhất.

• Món kho, món rim.
• Lẩu và nước chấm.
• Dưa muối, cà muối.
• Đồ chế biến sẵn, đồ đóng hộp.
• Mì gói.

Cách giảm

• Nêm nhạt khi nấu — cả nhà ăn nhạt hơn.
• Hạn chế chấm thêm.
• Dùng gia vị tạo mùi vị thay muối — hành, tỏi, gừng, tiêu, chanh, rau thơm.
• Hạn chế đồ muối chua.
• Không chan nhiều nước lẩu, nước kho.
• Đọc nhãn đồ chế biến sẵn.

Đặc biệt quan trọng với người tăng huyết áp, bệnh tim, bệnh thận.

Khi người cao tuổi ăn kém

Tìm nguyên nhân trước

• Vấn đề răng miệng — răng đau, hàm giả không vừa, khó nhai.
• Nuốt khó — hay sặc khi ăn.
• Mất khứu giác, mất vị giác — ăn không thấy ngon.
• Trầm cảm — nguyên nhân rất hay bị bỏ qua.
• Tác dụng phụ thuốc gây chán ăn, khô miệng, thay đổi vị giác.
• Táo bón làm đầy bụng, chán ăn.
• Đang có bệnh.
• Khó khăn trong việc đi chợ, nấu ăn.
• Ăn một mình, không có hứng ăn.

Cách hỗ trợ

• Chia nhỏ bữa, ăn ít một nhiều lần.
• Món mềm, dễ nhai, dễ nuốt.
• Nấu món cụ thích.
• Món ấm nóng, nhiều màu sắc.
• Ăn cùng người khác — ăn một mình dễ ăn ít.
• Không ép ăn, không tạo áp lực.
• Cho ăn vào lúc cụ tỉnh táo nhất trong ngày.
• Không uống nhiều nước ngay trước bữa ăn.
• Khám răng định kỳ, kiểm tra hàm giả.

Bảo đảm đủ chất

• Đủ đạm — thịt, cá, trứng, đậu phụ, sữa; đạm quan trọng để giữ cơ.
• Rau xanh, trái cây — cắt nhỏ, nấu mềm nếu khó nhai.
• Đủ chất xơ để phòng táo bón.
• Ngũ cốc, khoai.
• Sữa hoặc chế phẩm sữa nếu dung nạp được.
• Hạn chế đồ chiên rán nhiều dầu mỡ.
• Hỏi bác sĩ về việc bổ sung vi chất — đừng tự mua uống nhiều loại.

Với người nuốt khó

Dấu hiệu nuốt không an toàn

• Ho sặc khi ăn uống.
• Giọng ướt, khò khè sau khi nuốt.
• Thức ăn đọng trong miệng.
• Ăn rất lâu.
• Chảy nước dãi.
• Sốt tái đi tái lại không rõ nguyên nhân.

Có các dấu hiệu này thì cần đi khám — nguy cơ viêm phổi do hít.

Nguyên tắc cho ăn an toàn

• Ngồi thẳng khi ăn, không cho ăn khi nằm.
• Giữ ngồi một lát sau khi ăn.
• Ăn chậm, từng ít một.
• Độ đặc phù hợp — với nhiều người, nước loãng khó nuốt hơn đồ sệt.
• Không nói chuyện khi đang nhai.
• Vệ sinh răng miệng sau ăn — quan trọng để phòng viêm phổi.

Sụt cân — luôn là lý do đi khám

Đừng coi sụt cân ở người cao tuổi là chuyện bình thường.

• Cân thật và ghi lại theo thời gian.
• So với cân nặng vài tháng trước.
• Quần áo rộng ra là dấu hiệu khách quan.
• Nhiều nguyên nhân ở người cao tuổi là xử lý được — răng miệng, trầm cảm, khó khăn nấu ăn.

Khi cụ đang ốm

• Ưu tiên bù nước hơn là ăn đủ bữa.
• Cháo, súp, nước cháo.
• Ăn ít một, nhiều lần.
• Không ép ăn.
• Theo dõi số lần đi tiểu.
• Đi khám nếu không ăn uống được gì trong nhiều giờ.

Về rượu bia

• Hạn chế, đặc biệt dịp cuối năm.
• Rượu tương tác với nhiều thuốc.
• Tăng nguy cơ ngã.
• Ảnh hưởng huyết áp, giấc ngủ.
• Không uống rượu để làm ấm — thực ra mất nhiệt nhanh hơn.
• Hỏi bác sĩ nếu đang dùng nhiều thuốc.

Vai trò của người nhà

• Nhắc uống nước theo giờ.
• Giúp đi chợ, nấu ăn.
• Ăn cùng cụ khi có thể.
• Nấu nhạt hơn cho cả nhà.
• Để ý xem cụ có ăn được không, có sụt cân không.
• Kiểm tra tủ lạnh — bỏ đồ hỏng giúp nếu cụ giảm khứu giác.
• Đưa đi khám răng định kỳ.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Nhắc uống nước theo giờ thay vì chờ khát — người cao tuổi rất dễ thiếu nước.
2. Giảm muối — mùa lạnh là lúc dễ ăn mặn nhất.
3. Ăn kém và sụt cân luôn là lý do tìm nguyên nhân — nhiều nguyên nhân xử lý được.

Câu hỏi thường gặp