Người cao tuổi bị cảm: vì sao cần chú ý hơn

Một đợt cảm ở người trẻ là chuyện vặt. Ở người cao tuổi, đây là tình huống cần theo dõi kỹ hơn.

Vì sao cần chú ý hơn

• Khả năng chống nhiễm trùng giảm theo tuổi.
• Biểu hiện mờ nhạt hơn nhiều so với mức độ bệnh thực tế.
• Thường có nhiều bệnh nền cùng lúc.
• Nguy cơ biến chứng cao hơn — đặc biệt viêm phổi.
• Một đợt ốm có thể làm giảm hẳn khả năng tự lo sinh hoạt.
• Người bệnh thường ngại nói ra để không làm phiền con cháu.

Điểm quan trọng nhất: có thể không sốt

Người cao tuổi bị nhiễm trùng nặng có thể không sốt cao, thậm chí hạ thân nhiệt.

Vì vậy đừng loại trừ nhiễm trùng chỉ vì nhiệt độ bình thường.

Dấu hiệu đáng tin cậy nhất: thay đổi so với thường ngày

• Lú lẫn mới xuất hiện.
• Ngủ nhiều bất thường, khó đánh thức.
• Ăn uống kém hẳn.
• Không đi lại được như trước.
• Ngã không rõ lý do.
• Không kiểm soát được đại tiểu tiện trong khi trước đó vẫn bình thường.
• Thở nhanh hơn bình thường.
• Nói năng khác lạ.
• Người nhà thấy "cụ hôm nay khác lắm".

Những thay đổi này thường có nguyên nhân xử lý được — nhưng phải đi khám mới tìm ra.

Lú lẫn đột ngột

Đây không phải chuyện bình thường của tuổi già.

Các nguyên nhân thường gặp và xử lý được

• Nhiễm trùng — viêm phổi, nhiễm trùng tiểu, có thể không sốt.
• Mất nước.
• Đau ở đâu đó mà không nói ra được.
• Táo bón, bí tiểu.
• Thuốc mới, đổi liều, hoặc tương tác thuốc.
• Hạ đường huyết.
• Thiếu ngủ, thay đổi môi trường.

Đưa đi khám ngay nếu

• Lú lẫn xuất hiện đột ngột.
• Li bì, khó đánh thức.
• Thở nhanh, khó thở.
• Người lạnh toát, da tái.
• Không ăn uống được.
• Không đi tiểu được hoặc tiểu rất ít.
• Sốt.
• Đau ngực.
• Ngã.
• Không đi lại được như trước.
• Đang đỡ rồi xấu đi trở lại.
• Kéo dài quá một tuần không đỡ.

Chăm sóc tại nhà

Uống đủ nước — quan trọng nhất

• Người cao tuổi ít thấy khát nên dễ thiếu nước.
• Nhắc uống thường xuyên, từng ít một.
• Nước ấm, nước cháo, súp, nước hoa quả loãng.
• Để cốc nước trong tầm với.
• Theo dõi số lần đi tiểu và màu nước tiểu.

Ăn uống

• Chia nhỏ bữa, ăn ít một nhiều lần.
• Món mềm, dễ nuốt, ấm nóng.
• Món cụ thích.
• Không ép ăn — ưu tiên bù nước trước.
• Theo dõi cân nặng nếu ốm kéo dài.

Giữ ấm

• Phòng ấm vừa, không gió lùa.
• Mặc đủ ấm, đi tất.
• Chăn đủ ấm nhưng không quá nặng.
• Không đốt than sưởi trong phòng kín.

Vận động

• Đừng để nằm suốt ngày — nằm lâu làm cơ yếu nhanh và tăng nguy cơ biến chứng.
• Ngồi dậy, đi lại trong nhà nếu được.
• Đỡ đi vệ sinh thay vì để nằm dùng bô nếu còn đi được.
• Cẩn thận phòng ngã khi cụ đang yếu.

Về thuốc

• Người cao tuổi thường dùng nhiều thuốc — nguy cơ tương tác cao.
• Hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ trước khi mua thêm thuốc cảm.
• Mang danh sách hoặc cả hộp thuốc đang dùng đi hỏi.
• Đọc kỹ thành phần — nhiều thuốc cảm cúm chứa sẵn thuốc hạ sốt.
• Một số thuốc cảm có thể ảnh hưởng tới huyết áp, tuyến tiền liệt, glôcôm — phải hỏi trước.
• Không tự ngưng thuốc điều trị bệnh mạn tính khi đang ốm.
• Không tự mua kháng sinh.

Cách hỏi han hiệu quả

Nhiều cụ ngại nói ra để không làm phiền con cháu.

Nên hỏi cụ thể

• "Hôm nay bà ăn được mấy bát?"
• "Đêm qua ông ngủ thế nào?"
• "Bà có đi vệ sinh bình thường không?"
• "Ông có thấy đau ở đâu không?" — hỏi từng vùng.
• "Bà có thấy khó thở khi đi lại không?"

Thay vì chỉ hỏi "có khoẻ không" — câu này gần như luôn nhận được câu trả lời "khoẻ".

Theo dõi và ghi chép

• Nhiệt độ theo ngày.
• Ăn uống được bao nhiêu.
• Uống được bao nhiêu nước.
• Số lần đi tiểu.
• Ngủ thế nào.
• Thuốc đã uống.
• Có đi lại được không.
• Tỉnh táo hay lú lẫn.
• Huyết áp nếu có máy đo.

Bảng này rất hữu ích khi đi khám.

Phòng bệnh cho người cao tuổi

• Tiêm phòng cúm theo khuyến cáo — hỏi bác sĩ.
• Hỏi về các tiêm chủng khác phù hợp với tuổi.
• Rửa tay thường xuyên.
• Hạn chế tiếp xúc gần với người đang ốm.
• Người trong nhà đang ốm nên đeo khẩu trang.
• Giữ nhà thông thoáng, ấm vừa.
• Không hút thuốc trong nhà.
• Ăn uống đủ chất, uống đủ nước.
• Vận động nhẹ đều đặn.
• Ngủ đủ.
• Khám định kỳ, uống thuốc mạn tính đều.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Nhiễm trùng nặng có thể không sốt — đừng loại trừ vì nhiệt độ bình thường.
2. Thay đổi đột ngột so với thường ngày là dấu hiệu đáng tin nhất — nhất là lú lẫn mới xuất hiện.
3. Hỏi cụ thể "hôm nay ăn được mấy bát" thay vì hỏi chung chung "có khoẻ không".

Câu hỏi thường gặp