Huyết áp mùa lạnh: vì sao tăng và nên làm gì

Mùa lạnh là thời điểm huyết áp thường cao hơn — và cũng là lúc các biến cố tim mạch hay xảy ra hơn.

Vì sao huyết áp tăng vào mùa lạnh

• Lạnh làm co mạch máu — huyết áp tăng lên.
• Cơ thể giữ nhiệt bằng cách giảm lưu lượng máu ra ngoài da.
• Ít vận động hơn vào mùa lạnh.
• Ăn nhiều hơn, ăn mặn hơn — món kho, món lẩu, đồ muối.
• Uống rượu nhiều hơn dịp cuối năm.
• Ngủ ít hơn, căng thẳng hơn dịp lễ Tết.

Sai lầm nguy hiểm nhất: tự ngưng thuốc

Đây là cảnh báo quan trọng nhất của bài này.

Vì sao người ta tự ngưng

• Thấy khoẻ, không có triệu chứng gì.
• Đo thấy huyết áp về bình thường nên nghĩ đã khỏi.
• Ngại uống thuốc lâu dài.
• Nghe lời mách về thuốc nam, thực phẩm chức năng thay thế.

Vì sao nguy hiểm

• Huyết áp cao thường không có triệu chứng — thấy khoẻ không có nghĩa là huyết áp đã ổn.
• Huyết áp về bình thường là do thuốc đang có tác dụng, không phải đã khỏi bệnh.
• Ngưng thuốc làm huyết áp tăng trở lại, có khi tăng vọt.
• Đây là một trong những nguyên nhân dẫn tới đột quỵ.

Uống thuốc đều theo chỉ định là việc quan trọng nhất để phòng đột quỵ.

Theo dõi huyết áp tại nhà

Cách đo đúng

• Ngồi nghỉ vài phút trước khi đo.
• Ngồi tựa lưng, chân chạm đất, không bắt chéo chân.
• Tay đặt ngang mức tim, thả lỏng.
• Quấn băng đo đúng cỡ, đúng vị trí.
• Không nói chuyện trong lúc đo.
• Không đo ngay sau khi vận động, sau khi uống cà phê, sau khi hút thuốc.
• Không đo khi đang buồn tiểu.
• Đo cùng thời điểm mỗi ngày để so sánh được.
• Đo hai lần cách nhau vài phút, lấy kết quả sau.

Ghi sổ

• Ghi ngày, giờ, chỉ số.
• Ghi cả nhịp tim.
• Ghi nếu có gì bất thường — đau đầu, chóng mặt, hồi hộp.
• Mang sổ đi khám — đây là thông tin rất hữu ích cho bác sĩ.
• Đo thường xuyên hơn vào mùa lạnh.

Các thời điểm cần thận trọng

Sáng sớm — nguy hiểm nhất

• Nhiệt độ thấp nhất trong ngày.
• Huyết áp cũng thường cao hơn vào buổi sáng.
• Cơ thể vừa từ chăn ấm ra.

Nên làm:

• Không ra khỏi chăn rồi ra ngoài ngay.
• Ngồi dậy từ từ, mặc ấm trong chăn trước.
• Uống một cốc nước ấm.
• Vận động nhẹ trong nhà trước khi ra ngoài.
• Người cao tuổi nên tập muộn hơn, khi trời đã ấm.
• Không tập ngoài trời khi rét đậm.

Khi dậy đi vệ sinh ban đêm

• Mặc thêm áo trước khi ra khỏi chăn.
• Đứng dậy từ từ — ngồi một lát ở mép giường.
• Có đèn ngủ.
• Không rặn mạnh khi đi vệ sinh.

Khi tắm

• Không tắm nước quá nóng — thay đổi nhiệt độ đột ngột ảnh hưởng huyết áp.
• Làm ấm phòng tắm trước.
• Không tắm khi quá no hoặc quá đói.
• Không tắm ngay sau khi uống rượu.
• Không tắm quá lâu, không ngâm nước nóng lâu.
• Có người ở gần nếu cụ yếu.

Khi ra ngoài trời lạnh

• Giữ ấm kỹ, đặc biệt đầu, cổ, ngực.
• Không ra ngoài đột ngột từ phòng ấm — đứng ở chỗ trung gian một lát.
• Tránh gắng sức nặng ngoài trời lạnh.
• Đi chậm hơn.

Ăn uống mùa lạnh

• Giảm muối — mùa lạnh dễ ăn mặn hơn với món kho, lẩu, dưa muối.
• Hạn chế đồ chế biến sẵn, đồ đóng hộp.
• Nêm nhạt, hạn chế chấm thêm.
• Nhiều rau xanh, trái cây.
• Hạn chế rượu bia — đặc biệt dịp cuối năm.
• Uống đủ nước dù không thấy khát.
• Không ăn quá no.

Đi cấp cứu ngay nếu

• Méo mặt, yếu một bên tay, nói khó — xuất hiện đột ngột.
• Đau tức ngực kèm vã mồ hôi lạnh, khó thở.
• Đau đầu dữ dội đột ngột, khác hẳn mọi cơn trước.
• Nhìn mờ đột ngột, nhìn đôi.
• Khó thở nhiều.
• Lú lẫn, li bì.
• Co giật.
• Huyết áp tăng rất cao kèm triệu chứng bất thường.

Với đột quỵ, hãy ghi nhớ giờ cuối cùng người đó còn hoàn toàn bình thường — đây là thông tin quan trọng nhất cho bác sĩ.

Không cạo gió, không chích máu, không cho uống gì khi nghi đột quỵ.

Tái khám

• Đi tái khám đúng hẹn — bác sĩ có thể cần điều chỉnh thuốc theo mùa.
• Mang sổ theo dõi huyết áp.
• Mang tất cả thuốc đang dùng.
• Báo nếu có tác dụng phụ — thay vì tự ngưng.
• Hỏi về các thuốc cảm cúm có được dùng không — một số ảnh hưởng tới huyết áp.
• Không để hết thuốc — đặt nhắc nhở khi sắp hết.

Vai trò của người nhà

• Nhắc và kiểm tra việc uống thuốc.
• Hộp chia thuốc theo ngày.
• Giúp đo huyết áp và ghi sổ.
• Đưa đi tái khám.
• Bảo đảm nhà đủ ấm.
• Nấu ăn nhạt hơn cho cả nhà.
• Học ba dấu hiệu đột quỵ và dán số cấp cứu nơi dễ thấy.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Tuyệt đối không tự ngưng thuốc huyết áp khi thấy khoẻ — đây là sai lầm nguy hiểm nhất.
2. Sáng sớm là thời điểm cần thận trọng nhất — đừng ra khỏi chăn rồi ra ngoài ngay.
3. Đo huyết áp thường xuyên hơn vào mùa lạnh và ghi sổ để mang đi khám.

Câu hỏi thường gặp