Tay chân lạnh: bình thường hay cần chú ý

Tay chân lạnh vào mùa đông là chuyện ai cũng gặp. Nhưng có vài dấu hiệu đáng chú ý.

Vì sao tay chân lạnh

Khi trời lạnh, cơ thể co mạch máu ngoài da để giữ nhiệt cho các cơ quan quan trọng.

• Máu tới tay chân giảm.
• Tay chân lạnh trước và lạnh nhiều nhất.
• Đây là phản ứng bảo vệ bình thường.

Các yếu tố làm nặng thêm

• Ít vận động, ngồi lâu một chỗ.
• Hút thuốc — làm co mạch, tay chân lạnh hơn rõ rệt.
• Thiếu ngủ, mệt mỏi.
• Ăn không đủ, bỏ bữa.
• Căng thẳng, lo âu.
• Giày dép, tất quá chật — cản trở lưu thông máu.
• Uống rượu — ban đầu thấy ấm nhưng sau đó mất nhiệt nhanh hơn.
• Cà phê nhiều.

Dấu hiệu nên đi khám

Ngón tay ngón chân đổi màu theo giai đoạn

Đây là dấu hiệu đáng chú ý nhất.

• Ngón trắng bệch khi gặp lạnh, ranh giới màu rõ ràng.
• Sau đó chuyển tím.
• Rồi đỏ lên khi ấm trở lại, kèm đau nhức, tê bì.
• Xảy ra cả khi cầm đồ lạnh, khi rửa nước lạnh.
• Cũng có thể xảy ra khi căng thẳng.

Nên đi khám để được đánh giá — nhất là khi xảy ra thường xuyên và ảnh hưởng sinh hoạt.

Các dấu hiệu khác cần đi khám

• Tay chân lạnh kèm da xanh, mệt mỏi, chóng mặt — nên kiểm tra về thiếu máu.
• Kèm sợ lạnh toàn thân, tăng cân, táo bón, da khô, rụng tóc — nên đánh giá về tuyến giáp.
• Kèm tê bì kéo dài — cần đánh giá về thần kinh.
• Đau chân khi đi bộ một quãng rồi phải dừng nghỉ — dấu hiệu gợi ý bệnh mạch máu, cần khám.
• Một bên lạnh hơn hẳn bên kia.
• Chi lạnh, tái, mất mạch, đau dữ dội — đi cấp cứu ngay.
• Vết thương ở tay chân lâu lành.
• Xuất hiện sau khi dùng thuốc mới.

Cách làm ấm an toàn

Nên

• Làm ấm từ từ — nước ấm vừa, không nóng.
• Mặc thêm quần áo, đi tất.
• Vận động nhẹ — đi lại, xoay cổ tay cổ chân, nắm xoè bàn tay.
• Uống nước ấm.
• Xoa hai tay vào nhau.
• Giữ ấm phần thân mình — thân ấm thì mạch máu ngoài da giãn ra, tay chân ấm theo.

Không nên

• Không ngâm nước nóng — da đang lạnh có thể mất cảm giác, dễ bỏng.
• Không hơ lửa, không áp trực tiếp vào thiết bị sưởi.
• Không xoa bóp mạnh vùng đang tê cứng.
• Không uống rượu để làm ấm.
• Không đi tất, giày quá chật.

Cước tay chân

Vùng da sưng đỏ, ngứa, đau rát ở ngón tay ngón chân sau khi tiếp xúc lạnh ẩm rồi làm ấm nhanh.

Xử lý

• Giữ ấm và khô.
• Làm ấm từ từ, không làm ấm nhanh bằng nước nóng.
• Không gãi.
• Bôi dưỡng ẩm.
• Đi tất khô, thay tất khi ẩm.
• Đi khám nếu có mụn nước, loét, hoặc đau nhiều.

Phòng

• Giữ tay chân khô ráo.
• Đeo găng, đi tất khi ra ngoài.
• Thay tất ẩm ngay.
• Không để tay chân lạnh quá lâu rồi mới làm ấm.
• Bỏ thuốc lá.

Với người đái tháo đường

Nhóm này cần thận trọng đặc biệt.

• Có thể kèm mất cảm giác ở bàn chân — không nhận ra khi bị bỏng hoặc bị thương.
• Thử nhiệt độ nước bằng tay hoặc khuỷu tay, không bằng chân.
• Không dùng túi chườm nóng, đèn sưởi áp sát chân.
• Kiểm tra bàn chân hằng ngày — cả lòng bàn chân, dùng gương nếu cần.
• Không đi chân đất.
• Giày vừa chân, mềm, kiểm tra bên trong trước khi đi.
• Tất không quá chật, không có đường may gồ.
• Đi khám ngay với bất kỳ vết thương nào ở bàn chân.

Với người cao tuổi

• Khả năng cảm nhận nhiệt độ giảm — có thể lạnh mà không thấy lạnh.
• Khả năng sinh nhiệt kém hơn.
• Người nhà nên kiểm tra giúp thay vì chỉ hỏi "có lạnh không".
• Giữ ấm cả phòng, không chỉ giữ ấm tay chân.
• Cẩn thận với thiết bị sưởi — nguy cơ bỏng cao hơn.
• Đi tất và dép chắc chắn trong nhà — nhưng không đi tất trơn trên sàn gạch, dễ ngã.

Những việc giúp về lâu dài

• Bỏ thuốc lá — cải thiện rõ rệt.
• Vận động đều đặn — cải thiện tuần hoàn.
• Không ngồi yên quá lâu, đứng dậy đi lại mỗi giờ.
• Ăn đủ bữa, đủ chất.
• Ngủ đủ.
• Giữ ấm phần thân mình.
• Hạn chế rượu, cà phê nếu thấy làm nặng thêm.
• Kiểm soát căng thẳng.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Giữ ấm phần thân mình — thân ấm thì tay chân ấm theo.
2. Ngón tay đổi màu trắng rồi tím khi gặp lạnh là dấu hiệu nên đi khám.
3. Không ngâm nước nóng hay hơ lửa — da đang lạnh dễ bỏng mà không cảm nhận kịp.

Câu hỏi thường gặp