Trẻ bị cảm: quan sát gì và chăm sóc thế nào

Trẻ nhỏ bị cảm vài lần mỗi năm là chuyện bình thường — nhất là trẻ mới đi học.

Nhưng trẻ không nói được mình đang thế nào, nên cha mẹ phải quan sát thay.

Quan sát gì — quan trọng hơn nhiệt kế

Trẻ trông thế nào

• Có tỉnh táo không, có nhận ra người thân không.
• Có chơi được không — dù chơi ít hơn thường ngày.
• Có cười không.
• Có đáp ứng khi gọi không.
• Có mềm nhũn, li bì không.
• Khóc thế nào — khóc bình thường hay khóc yếu, khóc rên.

Trẻ sốt cao mà vẫn chơi được thường ít đáng lo hơn trẻ sốt nhẹ mà nằm li bì.

Ăn uống

• Bú được bao nhiêu so với mọi ngày.
• Có uống nước được không.
• Có nôn không, nôn mấy lần.

Đi tiểu

• Tã có ướt không, bao lâu một lần.
• Nước tiểu màu gì.

Đây là chỉ dấu tốt về tình trạng đủ nước.

Thở — cách quan sát đúng

• Cởi áo trẻ ra.
• Quan sát khi trẻ nằm yên, không khóc — khóc làm thở nhanh.
• Đếm nhịp thở trong một phút.

Dấu hiệu cần chú ý:

• Thở nhanh hơn bình thường.
• Rút lõm phần dưới lồng ngực khi hít vào.
• Cánh mũi phập phồng.
• Tím môi, tím đầu ngón.
• Có tiếng rít, tiếng rên khi thở.
• Đầu gật gù theo nhịp thở.

Chăm sóc tại nhà

Mũi

• Nhỏ nước muối sinh lý rồi hút nhẹ — làm trước khi bú và trước khi ngủ.
• Không hút quá mạnh, quá nhiều lần trong ngày.
• Vệ sinh dụng cụ hút sau mỗi lần.
• Nâng cao đầu giường — kê dưới đệm, không kê gối dưới đầu trẻ nhỏ.

Ăn uống

• Cho bú nhiều lần, mỗi lần ít.
• Trẻ bú mẹ vẫn tiếp tục bú — thậm chí bú nhiều hơn.
• Không ép ăn.
• Ưu tiên bù nước hơn là ăn đủ bữa.
• Cho ăn món trẻ thích, đồ mềm mát.

Hạ sốt

• Cởi bớt quần áo, không ủ kín.
• Phòng thoáng, không quá lạnh.
• Lau người bằng nước ấm — không dùng nước lạnh, không dùng cồn.
• Thuốc hạ sốt theo liều tính theo cân nặng — hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.
• Dùng dụng cụ đong đi kèm thuốc, không dùng thìa ăn cơm.
• Ghi lại giờ và loại thuốc đã cho uống — quan trọng khi nhiều người cùng chăm.

Môi trường

• Giữ ẩm không khí — đặt chậu nước trong phòng.
• Phòng ấm vừa, thoáng.
• Không để điều hoà hoặc máy sưởi thổi thẳng vào giường.
• Không khói thuốc trong nhà.

Những việc không nên làm

• Không tự dùng thuốc cảm cúm của người lớn cho trẻ.
• Không bẻ nhỏ thuốc người lớn — không bảo đảm liều.
• Không tự dùng thuốc ho, thuốc xịt mũi cho trẻ nhỏ.
• Không tự mua kháng sinh.
• Không dùng thuốc của trẻ khác.
• Không xông cho trẻ nhỏ — nguy cơ bỏng rất cao.
• Không cạo gió cho trẻ.
• Không dùng dầu gió, không bôi tỏi lên da trẻ.
• Không nhỏ dung dịch tự chế vào mũi trẻ.
• Không ủ kín khi trẻ đang sốt.
• Không kiêng tắm hoàn toàn — lau người sạch sẽ vẫn cần.

Đưa trẻ đi khám ngay nếu

• Trẻ dưới ba tháng tuổi bị sốt.
• Li bì, khó đánh thức, mềm nhũn.
• Thở nhanh, rút lõm lồng ngực, tím môi.
• Co giật.
• Nổi ban không mất khi ấn kính.
• Cứng gáy, thóp phồng.
• Bỏ bú hoàn toàn, nôn tất cả.
• Dấu hiệu mất nước — tã khô nhiều giờ, khóc không nước mắt, môi khô, mắt trũng.
• Quấy khóc bất thường không dỗ được.
• Khóc rên yếu ớt.
• Sốt kéo dài nhiều ngày.
• Đang đỡ rồi sốt lại.
• Kéo dài quá mười ngày không đỡ.
• Trẻ kéo tai, quấy khóc nhiều về đêm — có thể viêm tai.
• Trẻ có bệnh nền.
• Cha mẹ thấy trẻ khác hẳn mọi khi và cảm thấy lo.

Về linh cảm của cha mẹ

Đây là điều cần nhấn mạnh.

Cha mẹ là người biết rõ nhất con mình bình thường ra sao.

Cảm giác "hôm nay con khác hẳn" là lý do chính đáng để đưa đi khám — kể cả khi không chỉ ra được cụ thể là gì.

Đừng ngại vì sợ bị cho là làm quá.

Ghi chép khi chăm trẻ ốm

Rất hữu ích khi đi khám:

• Nhiệt độ theo giờ.
• Thuốc đã cho uống, giờ uống.
• Bú được bao nhiêu.
• Số lần tã ướt.
• Ngủ thế nào.
• Triệu chứng mới xuất hiện.
• Bắt đầu ốm từ khi nào.
• Có ai trong nhà, trong lớp cùng bị không.

Khi nào cho trẻ nghỉ học

Nên nghỉ nếu

• Trẻ đang sốt.
• Mệt nhiều, không tham gia được hoạt động.
• Ho nhiều, chảy mũi nhiều.
• Nôn, tiêu chảy.
• Đau mắt đỏ.
• Nổi ban chưa rõ nguyên nhân.

Có thể đi học nếu

• Không sốt.
• Trẻ vẫn chơi, vẫn ăn bình thường.
• Chỉ còn ho nhẹ hoặc chảy mũi ít.

Ho kéo dài sau cảm ở trẻ

• Ho kéo dài vài tuần sau cảm là khá thường gặp.
• Không cần kháng sinh.
• Nhưng ho quá ba tuần thì nên đi khám.
• Ho về đêm thường xuyên, ho khi chạy nhảy — nên đánh giá về hen.
• Mật ong giúp dịu ho — chỉ cho trẻ trên một tuổi.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Trẻ chơi được thì yên tâm hơn con số trên nhiệt kế — li bì mới là điều đáng lo.
2. Trẻ dưới ba tháng sốt thì đi khám ngay, không theo dõi tại nhà.
3. Không tự dùng thuốc cảm cúm người lớn cho trẻ — phải hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.

Câu hỏi thường gặp