Sốt ở trẻ mùa lạnh: xử trí và co giật do sốt

Sốt là phản ứng bảo vệ bình thường của cơ thể. Mục tiêu hạ sốt là làm trẻ dễ chịu hơn, không phải đưa nhiệt độ về con số bình thường bằng mọi giá.

Điều quan trọng hơn con số

• Trẻ có tỉnh táo không, có chơi được không.
• Có ăn uống được không.
• Thở thế nào.
• Có đi tiểu được không.
• Trông thế nào khi đã hạ sốt — vẫn mệt lả hay tỉnh táo lại.

Trẻ sốt nhẹ mà li bì đáng lo hơn trẻ sốt cao mà vẫn chơi.

Các biện pháp không dùng thuốc

• Cởi bớt quần áo — không ủ kín, không đắp chăn dày.
• Phòng thoáng mát, không quá lạnh, không gió lùa.
• Lau người bằng nước ấm — chú ý trán, nách, bẹn.
• Cho uống nhiều nước, bú nhiều lần.
• Nghỉ ngơi.
• Ăn nhẹ, dễ tiêu, món trẻ thích.

Những cách KHÔNG nên dùng

• Không lau bằng nước lạnh, nước đá — gây run, làm tăng thân nhiệt.
• Không lau bằng cồn — có thể hấp thu qua da và gây hại.
• Không ủ kín, không đắp nhiều chăn.
• Không cạo gió cho trẻ.
• Không dùng đá chườm trực tiếp.
• Không kiêng tắm hoàn toàn — lau người sạch sẽ vẫn cần.

Dùng thuốc hạ sốt

Nguyên tắc

• Liều tính theo cân nặng của trẻ — hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.
• Dùng dụng cụ đong đi kèm thuốc, không dùng thìa ăn cơm.
• Dùng đúng khoảng cách giữa các lần — không rút ngắn vì sốt chưa hạ.
• Không dùng quá số lần tối đa trong ngày.
• Không bẻ nhỏ thuốc người lớn cho trẻ uống.
• Không dùng thuốc của trẻ khác.

Sai lầm nguy hiểm nhất: uống chồng thuốc

Nhiều thuốc cảm cúm đã chứa sẵn thành phần hạ sốt.

Cho uống thuốc cảm cúm rồi lại cho uống thêm thuốc hạ sốt riêng — là quá liều mà không biết.

Cách phòng

• Đọc kỹ thành phần của mọi thuốc đang cho trẻ uống.
• Hỏi dược sĩ khi mua nhiều loại.
• GHI LẠI giờ và loại thuốc đã cho uống — dán tờ giấy ở nơi dễ thấy.
• Quan trọng khi nhiều người cùng chăm — ông bà cho uống rồi bố mẹ lại cho uống tiếp.
• Không tự phối hợp nhiều loại hạ sốt.

Co giật do sốt

Xảy ra ở một số trẻ nhỏ khi sốt. Trông rất đáng sợ nhưng thường ngắn.

Xử trí — làm gì

1. Giữ bình tĩnh.
2. Đặt trẻ nằm nghiêng ở nơi an toàn, thoáng.
3. Dọn vật cứng, vật nguy hiểm xung quanh.
4. Nới lỏng quần áo.
5. Ghi nhớ giờ bắt đầu và thời gian cơn.
6. Quay video nếu có người khác làm được.
7. Ở bên cạnh tới khi trẻ tỉnh táo lại.
8. Sau cơn đưa trẻ đi khám.

Tuyệt đối KHÔNG làm

• KHÔNG nhét bất cứ thứ gì vào miệng trẻ — thìa, đũa, khăn, ngón tay.
• Trẻ co giật KHÔNG nuốt lưỡi được.
• KHÔNG giữ chặt tay chân trẻ.
• Không cố ép trẻ nằm yên.
• Không cho ăn uống gì trong và ngay sau cơn.
• Không vắt chanh vào miệng.

Gọi cấp cứu nếu

• Cơn kéo dài.
• Các cơn nối tiếp không tỉnh lại giữa các cơn.
• Trẻ khó thở, tím.
• Đây là cơn đầu tiên.
• Trẻ không tỉnh lại sau cơn.
• Có chấn thương trong lúc co giật.

Một điểm cần biết

Cho uống hạ sốt không chắc chắn ngăn được co giật.

Nên đừng cho uống quá liều vì mục đích này — vẫn dùng đúng liều theo cân nặng.

Đưa trẻ đi khám ngay nếu

• Trẻ dưới ba tháng tuổi bị sốt.
• Li bì, khó đánh thức, mềm nhũn.
• Co giật.
• Thở nhanh, rút lõm lồng ngực, tím môi.
• Nổi ban không mất khi ấn kính.
• Cứng gáy, thóp phồng.
• Nôn nhiều, không uống được gì.
• Dấu hiệu mất nước — tã khô nhiều giờ, khóc không nước mắt.
• Bỏ bú hoàn toàn.
• Sốt kéo dài nhiều ngày.
• Đang đỡ rồi sốt lại.
• Quấy khóc bất thường, không dỗ được.
• Trẻ khác hẳn mọi khi mà cha mẹ thấy lo.

Đo nhiệt độ đúng cách

• Dùng nhiệt kế, không sờ trán để đoán.
• Đọc kỹ hướng dẫn của loại nhiệt kế đang dùng.
• Đo cùng một cách, cùng vị trí để so sánh được.
• Không đo ngay sau khi trẻ vừa tắm, vừa uống nước nóng lạnh, vừa khóc nhiều.
• Ghi lại nhiệt độ kèm giờ đo.

Chuẩn bị khi đưa trẻ đi khám

• Bảng ghi nhiệt độ theo giờ.
• Thuốc đã cho uống, giờ uống, liều bao nhiêu.
• Ăn uống, bú được bao nhiêu.
• Số lần tã ướt.
• Các triệu chứng kèm theo.
• Ảnh chụp ban nếu có, video nếu có co giật.
• Sổ tiêm chủng.
• Tiền sử dị ứng của trẻ.
• Cân nặng hiện tại.
• Có ai trong nhà, trong lớp cùng bị không.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Tuyệt đối không nhét gì vào miệng trẻ khi đang co giật — đặt nằm nghiêng và ghi nhớ giờ.
2. Ghi lại giờ và loại thuốc đã cho uống — phòng tình huống uống chồng khi nhiều người cùng chăm.
3. Lau người bằng nước ấm, không dùng nước lạnh hay cồn.

Câu hỏi thường gặp