Nuốt đau: mức độ nào cần đi ngay

Nuốt đau là triệu chứng rất khó chịu và ảnh hưởng trực tiếp tới ăn uống.

Nhưng quan trọng hơn là biết mức nào thì không được chờ.

Cách đánh giá mức độ

Nhìn vào việc còn ăn uống được gì:

• Còn ăn được cơm, thức ăn thường — mức nhẹ.
• Chỉ ăn được cháo, đồ mềm — mức vừa.
• Chỉ uống được nước — mức nặng, cần đi khám.
• Không nuốt nổi cả nước bọt, phải nhổ ra — đi cấp cứu ngay.

Đây là cách đánh giá đơn giản và đáng tin cậy.

Đi cấp cứu ngay nếu

• Không nuốt nổi nước bọt, chảy dãi.
• Khó thở, thở rít.
• Khó há miệng.
• Giọng như ngậm vật gì trong miệng.
• Sưng nhiều một bên họng.
• Sưng lưỡi, sưng mặt, sưng cổ.
• Cổ cứng, đau khi cử động.
• Phải ngồi chồm về trước mới thở được.
• Sốt rất cao kèm mệt lả.
• Đau lan lên tai một bên kèm sưng nhiều.

Những dấu hiệu này gợi ý tình trạng có thể ảnh hưởng tới đường thở.

Nên đi khám sớm nếu

• Sốt cao.
• Nuốt đau nhiều, ăn uống kém hẳn.
• Kéo dài quá vài ngày không đỡ.
• Hạch cổ sưng to, đau.
• Đang đỡ rồi xấu đi trở lại.
• Trẻ nhỏ bỏ ăn, bỏ bú.
• Người cao tuổi, người có bệnh nền.
• Người dùng thuốc ức chế miễn dịch.
• Nuốt đau sau khi uống thuốc viên — một số thuốc có thể gây tổn thương thực quản.
• Nuốt đau kèm sụt cân.

Ăn uống khi nuốt đau

Nên chọn

• Cháo loãng, súp để nguội bớt.
• Sữa chua, kem — lạnh giúp dễ chịu.
• Sinh tố, sữa.
• Trứng hấp, đậu phụ mềm.
• Chuối chín, khoai nghiền.
• Nước dùng, nước ép loãng.

Nên tránh

• Đồ cay, chua, mặn.
• Đồ cứng, sắc cạnh — bánh mì giòn, khoai chiên.
• Đồ quá nóng.
• Nước ngọt có ga.
• Rượu.

Cách ăn

• Ăn ít một, nhiều lần.
• Ăn chậm.
• Dùng ống hút nếu đau vùng trước.
• Ngậm đá nhỏ giữa các bữa nếu thấy dễ chịu.
• Không ép ăn nếu quá đau — ưu tiên uống đủ nước trước.

Bù nước — ưu tiên hàng đầu

Khi nuốt đau, nguy cơ chính là thiếu nước.

• Uống từng ngụm nhỏ, thường xuyên.
• Nước mát có thể dễ chịu hơn nước nóng.
• Dung dịch bù nước điện giải nếu ăn uống rất kém.
• Theo dõi số lần đi tiểu và màu nước tiểu.

Dấu hiệu thiếu nước cần đi khám

• Tiểu rất ít, nước tiểu sẫm màu.
• Miệng khô, khát nhiều.
• Chóng mặt khi đứng dậy.
• Mệt lả.
• Ở trẻ: tã khô nhiều giờ, khóc không nước mắt, li bì.

Các cách làm dịu

• Súc miệng nước muối ấm.
• Ngậm đá nhỏ.
• Hỏi dược sĩ về thuốc giảm đau phù hợp — uống trước bữa ăn khoảng một lát có thể giúp ăn dễ hơn.
• Viên ngậm, xịt họng — không dùng cho trẻ nhỏ.
• Giữ ẩm không khí.
• Nghỉ giọng.

Ở trẻ em

Dấu hiệu cần đưa đi khám

• Bỏ ăn, bỏ bú.
• Không uống được nước.
• Chảy dãi nhiều bất thường.
• Quấy khóc không dỗ được.
• Có dấu hiệu mất nước.
• Sốt cao.
• Thở rít, khó thở.
• Cổ cứng.
• Li bì.

Chăm sóc

• Cho ăn đồ mềm, mát, món trẻ thích.
• Sữa chua, kem thường được trẻ chấp nhận.
• Cho uống từng ít một, thường xuyên.
• Không ép ăn.
• Ưu tiên bù nước hơn là ăn đủ bữa.
• Hỏi bác sĩ về thuốc giảm đau theo cân nặng.

Theo dõi trong những ngày đầu

Nếu đang nuốt đau và chưa tới mức cấp cứu, nên theo dõi:

• Mức độ có tăng dần không — từ ăn cơm được xuống chỉ ăn cháo được.
• Còn uống được bao nhiêu nước mỗi ngày.
• Số lần đi tiểu và màu nước tiểu.
• Nhiệt độ theo giờ.
• Có sưng vùng cổ không, một bên hay hai bên.
• Có há miệng bình thường được không — thử mỗi ngày.
• Giọng nói có thay đổi không.
• Có chảy dãi nhiều hơn không.

Nếu bất kỳ chỉ số nào xấu đi — đi khám ngay, đừng chờ tới hôm sau.

Các nguyên nhân gây nuốt đau

• Viêm họng, viêm amidan do virus — phổ biến nhất.
• Nhiễm khuẩn.
• Áp xe quanh amidan — thường đau một bên nhiều, khó há miệng.
• Loét miệng, nhiệt miệng ở vùng sau.
• Nấm miệng họng — hay gặp ở người dùng thuốc hít corticoid, người suy giảm miễn dịch.
• Trào ngược dạ dày.
• Tổn thương thực quản do thuốc viên.
• Dị vật mắc ở họng.
• Bỏng do ăn uống đồ quá nóng.

Một lưu ý về cách uống thuốc viên

Nuốt đau sau khi uống thuốc viên có thể do thuốc dính lại ở thực quản.

Phòng

• Uống với đủ nước.
• Ngồi hoặc đứng, không nằm ngay sau khi uống.
• Không nuốt khan.
• Nếu khó nuốt viên — hỏi dược sĩ về dạng khác, đừng tự nghiền vì một số thuốc không được nghiền.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Đánh giá mức độ bằng việc còn ăn uống được gì — không nuốt nổi nước bọt là phải đi ngay.
2. Ưu tiên bù nước hơn là ăn đủ bữa khi nuốt đau nhiều.
3. Khó há miệng, chảy dãi hoặc giọng như ngậm vật gì trong miệng là dấu hiệu cấp cứu.

Câu hỏi thường gặp