Khản tiếng và mất tiếng: chăm sóc giọng nói

Khản tiếng là chuyện thường gặp sau một đợt cảm hay sau một buổi nói nhiều. Nhưng có vài điều nhiều người làm sai.

Sai lầm phổ biến nhất: nói thì thầm

Khi khản tiếng, phản xạ tự nhiên là nói nhỏ lại, nói thì thầm.

Nhưng nói thì thầm thực ra làm dây thanh gắng sức hơn nói bình thường nhẹ nhàng.

Cách đúng

• Nếu cần nghỉ giọng — tốt nhất là không nói.
• Nếu phải nói, nói bình thường nhưng nhẹ nhàng và ít.
• Không cố nói to để át tiếng ồn.
• Dùng cách khác để giao tiếp — viết, nhắn tin, ra hiệu.

Các nguyên nhân thường gặp

Sau nhiễm virus

Khản tiếng vài ngày tới một, hai tuần sau cảm là bình thường.

Dùng giọng quá mức

• Nói nhiều, nói to, nói liên tục.
• Hát, đặc biệt hát to trong môi trường ồn.
• La hét, cổ vũ.
• Nghề nghiệp — giáo viên, người bán hàng, hướng dẫn viên, người làm tổng đài.

Trào ngược dạ dày

Nguyên nhân hay bị bỏ sót.

• Khàn giọng buổi sáng.
• Hay hắng giọng.
• Cảm giác vướng ở cổ.
• Có thể không ợ chua rõ.

Không khí khô, thở bằng miệng

Hút thuốc

Gây khản tiếng mạn tính và là yếu tố nguy cơ quan trọng.

Dị ứng

Dịch mũi chảy xuống họng gây kích ứng dây thanh.

Thuốc

Một số thuốc hít điều trị hen có thể gây khản tiếng — súc miệng sau khi dùng giúp giảm.

Cách chăm sóc giọng

Nghỉ giọng

• Nói ít nhất có thể trong vài ngày.
• Không nói thì thầm.
• Không cố hát, không cố nói to.
• Tránh nơi ồn — vì ở nơi ồn người ta tự động nói to hơn.
• Không hắng giọng liên tục — hắng giọng làm dây thanh va đập mạnh.

Thay vì hắng giọng

• Uống một ngụm nước.
• Nuốt nước bọt.
• Ho nhẹ một cái rồi thôi.

Giữ ẩm

• Uống nhiều nước trong ngày.
• Uống từng ngụm nhỏ thường xuyên.
• Giữ ẩm không khí phòng.
• Xông hơi ấm hoặc tắm nước ấm.

Tránh

• Khói thuốc.
• Rượu — làm mất nước và kích ứng.
• Cà phê nhiều.
• Đồ quá cay.
• Ăn sát giờ ngủ nếu có trào ngược.
• Nói trong lúc tập nặng.

Với người phải dùng giọng nhiều

Trong lúc làm việc

• Dùng micro nếu có thể.
• Uống nước thường xuyên, để chai nước bên cạnh.
• Nghỉ giọng giữa các buổi.
• Không nói át tiếng ồn — giảm tiếng ồn thay vì tăng giọng.
• Đứng gần người nghe thay vì nói to hơn.
• Nói ở âm vực thoải mái, không cố lên cao hoặc xuống thấp.

Ngoài giờ làm việc

• Nghỉ giọng thật sự — không nói nhiều vào buổi tối nếu ngày làm việc đã nói nhiều.
• Hạn chế karaoke, nơi ồn ào.
• Ngủ đủ.
• Giữ ẩm phòng ngủ.

Khi nào cần đi khám

Nên đi khám nếu

• Khản tiếng kéo dài quá vài tuần không rõ nguyên nhân.
• Đặc biệt ở người hút thuốc hoặc người lớn tuổi.
• Khản tăng dần.
• Kèm nuốt vướng, nuốt đau.
• Kèm sụt cân.
• Kèm nổi hạch cổ.
• Kèm ho ra máu.
• Kèm đau tai một bên kéo dài.
• Khản tiếng tái đi tái lại thường xuyên.
• Ảnh hưởng tới công việc.
• Mất tiếng hoàn toàn kéo dài.

Đi ngay nếu

• Khản tiếng đột ngột kèm khó thở, thở rít.
• Khản tiếng kèm sưng cổ, sưng môi lưỡi — nghĩ tới phản vệ.
• Khản tiếng sau chấn thương cổ.
• Không nuốt được, chảy dãi.

Về khản tiếng ở trẻ

• Khản tiếng sau la hét nhiều là thường gặp.
• Dạy trẻ không la hét, không nói to át tiếng ồn.
• Đi khám nếu khản kéo dài — có thể do hạt xơ dây thanh do dùng giọng quá mức.
• Đi ngay nếu khản tiếng kèm thở rít, khó thở — đặc biệt ở trẻ nhỏ.

Các dấu hiệu cảnh báo ở dây thanh

Một số thay đổi gợi ý dây thanh đang bị quá tải:

• Giọng mệt dần trong ngày — sáng còn tốt, chiều khản hẳn.
• Phải gắng sức mới nói được.
• Giọng vỡ, giọng đôi.
• Mất khả năng hát các nốt cao.
• Cảm giác đau, căng ở cổ khi nói.
• Phải hắng giọng liên tục mới nói rõ được.
• Hụt hơi khi nói câu dài.

Nếu các dấu hiệu này kéo dài — nên đi khám thay vì chờ tự khỏi.

Cách luyện thói quen dùng giọng tốt hơn

• Thở bằng bụng khi nói — thay vì dùng sức ở cổ.
• Đứng hoặc ngồi thẳng lưng khi phải nói nhiều.
• Nghỉ ngắt câu, không nói một hơi quá dài.
• Nói ở âm vực tự nhiên của mình.
• Khởi động giọng nhẹ nhàng trước buổi nói dài — ngâm nga nhẹ vài phút.
• Uống nước trước và trong khi nói.
• Không nói khi đang khản nặng.

Nếu công việc phụ thuộc vào giọng

• Đi khám sớm hơn thay vì chờ tự khỏi.
• Hỏi về việc luyện giọng và kỹ thuật dùng giọng đúng.
• Điều trị trào ngược nếu có.
• Bỏ thuốc lá.
• Có kế hoạch nghỉ giọng định kỳ.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Đừng nói thì thầm — cách đó làm dây thanh gắng sức hơn nói bình thường nhẹ nhàng.
2. Đừng hắng giọng liên tục — uống một ngụm nước thay vì hắng.
3. Khản tiếng quá vài tuần thì đi khám, nhất là ở người hút thuốc.

Câu hỏi thường gặp