Viêm amidan: khi nào là chuyện thường, khi nào cần khám

Amidan là hai khối mô nằm hai bên họng, có vai trò trong hệ miễn dịch — đặc biệt ở trẻ nhỏ.

Vì vậy không phải cứ viêm là phải cắt.

Biểu hiện viêm amidan

• Đau họng, nuốt đau.
• Amidan sưng đỏ, có thể có mảng trắng.
• Sốt.
• Hạch cổ sưng đau.
• Hơi thở có mùi.
• Mệt mỏi.
• Ở trẻ: có thể kèm đau bụng, nôn, bỏ ăn.

Lưu ý

Không thể tự chẩn đoán nguyên nhân bằng cách soi gương.

Amidan có mảng trắng không tự nó chứng minh là nhiễm khuẩn — cần bác sĩ khám.

Chăm sóc tại nhà

• Nghỉ ngơi.
• Uống nhiều nước ấm.
• Súc miệng nước muối ấm nhiều lần.
• Ăn đồ mềm, mát, dễ nuốt — cháo, súp nguội bớt, sữa chua.
• Tránh đồ cay, chua, cứng, quá nóng.
• Hỏi dược sĩ về thuốc giảm đau hạ sốt.
• Giữ ẩm không khí.
• Không hút thuốc, tránh khói thuốc.

Về kháng sinh

• Phần lớn viêm amidan do virus — không cần kháng sinh.
• Chỉ bác sĩ khám mới xác định được trường hợp nào cần.
• Không tự mua kháng sinh uống.
• Nếu được kê — uống đủ liều, đủ ngày, kể cả khi đã thấy đỡ.

Bỏ thuốc giữa chừng khi thấy đỡ là thói quen phổ biến và có hại.

Khi nào cần đi khám

Nên đi khám nếu

• Sốt cao.
• Nuốt rất đau, ăn uống kém hẳn.
• Hạch cổ sưng to.
• Kéo dài quá một tuần không đỡ.
• Đang đỡ rồi xấu đi trở lại.
• Trẻ nhỏ bỏ ăn, bỏ bú, mệt nhiều.
• Phát ban trên người.
• Tái đi tái lại nhiều lần trong năm.

Đi cấp cứu ngay nếu

• Khó thở, thở rít.
• Không nuốt nổi nước bọt, chảy dãi.
• Sưng nhiều một bên, khó há miệng.
• Giọng như ngậm vật gì trong miệng.
• Đau lan lên tai một bên kèm sưng nhiều.
• Cổ sưng, đau, cứng.

Những dấu hiệu này gợi ý biến chứng cần xử trí gấp.

Viêm amidan tái phát nhiều lần

Ghi chép — việc quan trọng nhất

Nếu hay bị, hãy ghi lại:

• Số lần bị mỗi năm.
• Ngày bị và ngày khỏi.
• Có sốt không, sốt bao nhiêu.
• Có phải dùng kháng sinh không.
• Có phải nghỉ học, nghỉ làm không, bao nhiêu ngày.
• Có đi khám không, ở đâu.

Đây chính là thông tin bác sĩ cần khi cân nhắc các phương án điều trị.

Các yếu tố nên xem lại

• Viêm mũi dị ứng chưa điều trị.
• Trào ngược dạ dày.
• Vấn đề răng miệng.
• Hút thuốc, khói thuốc trong nhà.
• Môi trường nhiều bụi.
• Giấc ngủ, dinh dưỡng.

Về việc cắt amidan

Đây là quyết định của bác sĩ sau khi đánh giá cụ thể — không phải cứ viêm nhiều là cắt.

Các tình huống có thể được cân nhắc

• Viêm tái phát rất nhiều lần trong năm, kéo dài qua nhiều năm.
• Amidan quá to gây ngừng thở khi ngủ — đặc biệt ở trẻ.
• Đã có biến chứng áp xe quanh amidan.
• Ảnh hưởng nhiều tới học tập, công việc.
• Amidan to gây nuốt khó, nói giọng mũi.
• Một bên to bất thường — cần được đánh giá.

Cần trao đổi với bác sĩ về

• Lợi ích và rủi ro trong trường hợp cụ thể của mình.
• Các phương án khác trước khi mổ.
• Thời gian hồi phục.
• Chăm sóc sau mổ.

Sỏi amidan

Các hạt nhỏ màu trắng vàng đọng trong hốc amidan.

Biểu hiện

• Hôi miệng — mùi rất nặng.
• Cảm giác vướng ở họng.
• Đôi khi khạc ra hạt nhỏ có mùi.

Xử lý

• Súc miệng nước muối thường xuyên.
• Uống nhiều nước.
• Vệ sinh răng miệng kỹ, kể cả vệ sinh lưỡi.
• Không tự nặn bằng vật nhọn — dễ gây tổn thương và nhiễm trùng.
• Đi khám nếu khó chịu nhiều hoặc tái đi tái lại.

Ở trẻ em

Amidan và VA to — dấu hiệu cần đi khám

• Ngủ ngáy to, đều đặn.
• Thở bằng miệng khi ngủ.
• Có khoảng ngừng thở khi ngủ.
• Ngủ không yên, tư thế ngủ bất thường.
• Buồn ngủ ban ngày, khó tập trung, học sa sút.
• Đái dầm trở lại.
• Chậm lớn.
• Giọng mũi.
• Viêm tai giữa tái đi tái lại.

Nhóm này có thể ảnh hưởng tới học tập và phát triển — nên đi khám thay vì cho là bình thường.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Amidan có vai trò miễn dịch — không phải cứ viêm là phải cắt.
2. Ghi lại số lần bị mỗi năm và mức độ — đây là thông tin bác sĩ cần.
3. Trẻ ngủ ngáy to kèm thở miệng và ngừng thở là lý do đi khám.

Câu hỏi thường gặp