Đau họng là than phiền phổ biến nhất vào mùa lạnh. Nhưng nguyên nhân không phải lúc nào cũng là nhiễm trùng.
Hai thủ phạm hay bị bỏ qua
1. Không khí khô
Mùa lạnh và hanh, cộng thêm máy sưởi hoặc điều hoà, làm không khí trong phòng rất khô.
- Niêm mạc họng khô, mất lớp bảo vệ tự nhiên.
- Cảm giác rát, ngứa, vướng.
- Nặng nhất khi vừa ngủ dậy.
- Đỡ dần trong ngày khi uống nước và nói chuyện.
2. Thở bằng miệng
Khi nghẹt mũi, người ta thở bằng miệng suốt đêm.
- Không khí không được làm ấm và làm ẩm qua mũi.
- Họng khô suốt nhiều giờ.
- Sáng dậy rát họng, khô miệng.
Xử lý nghẹt mũi thường giải quyết luôn được đau họng buổi sáng.
Các nguyên nhân khác
Nhiễm virus
Kèm chảy mũi, hắt hơi, ho, khản tiếng. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất.
Nhiễm khuẩn
Ít gặp hơn. Có thể sốt cao hơn, nuốt đau nhiều, hạch cổ sưng đau, ít ho ít chảy mũi.
Không thể tự chẩn đoán bằng cách soi gương — cần bác sĩ khám.
Trào ngược dạ dày
- Rát họng kéo dài, nặng hơn vào buổi sáng.
- Kèm ợ chua, khàn giọng, hay hắng giọng.
- Nguyên nhân hay bị bỏ sót trong đau họng mạn tính.
Dị ứng
Dịch mũi chảy xuống họng gây kích ứng, kèm ngứa mũi, hắt hơi từng tràng.
Nói nhiều, la nhiều
Giáo viên, người bán hàng, người hay hát karaoke.
Khói thuốc, bụi, hoá chất
Kể cả hút thuốc thụ động.
Các cách làm dịu
Súc miệng nước muối ấm
Đơn giản, an toàn, hiệu quả — làm nhiều lần trong ngày.
- Nước ấm, muối loãng.
- Súc nhẹ, ngậm một lát rồi nhổ.
- Không ngậm quá lâu gây rát thêm.
Uống nhiều nước ấm
- Nước ấm, trà loãng.
- Nước chanh mật ong ấm — không dùng mật ong cho trẻ dưới một tuổi.
- Cháo, súp nóng.
- Uống từng ngụm nhỏ thường xuyên hơn là uống nhiều một lúc.
Giữ ẩm không khí
- Đặt chậu nước trong phòng ngủ.
- Phơi khăn ẩm.
- Máy tạo ẩm nếu có — nhớ vệ sinh thường xuyên.
- Không để điều hoà hoặc máy sưởi thổi thẳng vào mặt.
Xử lý nghẹt mũi để thở bằng mũi
- Rửa mũi bằng nước muối sinh lý trước khi ngủ.
- Nằm gối cao.
- Đây là cách hiệu quả nhất với đau họng buổi sáng.
Giữ ấm vùng cổ
- Khăn quàng khi ra ngoài.
- Áo cao cổ.
- Không để gió lùa vào cổ khi ngủ.
Hạn chế nói
Đặc biệt khi khản tiếng. Và đừng cố nói thì thầm — cách đó còn gắng sức hơn.
Ngậm kẹo hoặc viên ngậm
Giúp tăng tiết nước bọt. Không dùng cho trẻ nhỏ vì nguy cơ hóc.
Tránh chất kích thích
- Khói thuốc.
- Rượu.
- Đồ quá cay, quá nóng.
- Nước đá lạnh.
Về thuốc
- Hỏi dược sĩ về thuốc giảm đau phù hợp.
- Thuốc xịt họng, viên ngậm có thể làm dịu tạm thời.
- Không tự mua kháng sinh — phần lớn đau họng do virus.
- Nói rõ nếu có bệnh nền, đang mang thai, hoặc dùng thuốc khác.
- Không dùng thuốc của người khác.
Khi nào cần đi khám
Nên đi khám nếu
- Kéo dài quá một tuần không đỡ.
- Sốt cao.
- Nuốt rất đau, ăn uống kém hẳn.
- Hạch cổ sưng to, đau.
- Đang đỡ rồi xấu đi trở lại.
- Phát ban trên người.
- Khản tiếng kéo dài quá vài tuần.
- Tái đi tái lại nhiều lần trong năm.
- Trẻ nhỏ bỏ ăn, bỏ bú.
- Người có bệnh nền, dùng thuốc ức chế miễn dịch.
Đi cấp cứu ngay nếu
- Khó thở.
- Không nuốt nổi nước bọt, chảy dãi.
- Sưng nhiều một bên họng, khó há miệng.
- Giọng như ngậm vật gì trong miệng.
- Sưng lưỡi, sưng mặt.
Đau họng tái đi tái lại
Nếu bị nhiều lần trong năm, nên đi khám để tìm nguyên nhân nền thay vì mỗi lần lại mua thuốc.
Các nguyên nhân cần xem xét
- Trào ngược dạ dày.
- Viêm mũi dị ứng chưa điều trị.
- Viêm amidan mạn.
- Thở bằng miệng do nghẹt mũi mạn tính.
- Môi trường làm việc nhiều bụi, hoá chất.
- Hút thuốc.
- Nghề nghiệp phải nói nhiều.
Ghi lại số lần bị trong năm — thông tin hữu ích cho bác sĩ.
Phòng đau họng mùa lạnh
- Giữ ẩm không khí phòng ngủ.
- Uống đủ nước trong ngày.
- Rửa mũi bằng nước muối nếu hay nghẹt.
- Giữ ấm cổ khi ra ngoài.
- Không để gió lùa khi ngủ.
- Rửa tay thường xuyên.
- Không dùng chung cốc, khăn.
- Súc miệng sau khi đi ngoài đường về.
- Không hút thuốc.
- Điều trị trào ngược và dị ứng nếu có.
Điều đáng nhớ
Ba ý:
- Không khí khô và thở bằng miệng là hai nguyên nhân hay bị bỏ qua vào mùa lạnh.
- Xử lý nghẹt mũi thường giải quyết luôn đau họng buổi sáng.
- Không nuốt nổi nước bọt hoặc khó thở là phải đi cấp cứu.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao sáng dậy hay rát họng vào mùa lạnh?
Thường do không khí khô và do thở bằng miệng suốt đêm khi bị nghẹt mũi, khiến niêm mạc họng bị khô và kích ứng.
Súc miệng nước muối có tác dụng thật không?
Có, nước muối ấm giúp làm dịu cảm giác rát và giảm khó chịu. Đây là biện pháp đơn giản, an toàn và làm được nhiều lần trong ngày.
Giữ ấm cổ có giúp giảm đau họng không?
Giữ ấm vùng cổ giúp dễ chịu hơn và giảm kích thích do lạnh, dù bản thân đau họng thường do virus chứ không phải do lạnh trực tiếp.
Đau họng bao lâu thì nên đi khám?
Nên đi khám nếu kéo dài quá một tuần không đỡ, hoặc sớm hơn nếu sốt cao, nuốt rất đau, hạch cổ sưng to hoặc khó thở.