Mùa lạnh là lúc viêm xoang hay tái phát nhất — do cảm nhiều hơn và do không khí khô.
Nhận biết
Dấu hiệu đáng chú ý nhất
Kiểu "đỡ rồi xấu lại" — đang trong một đợt cảm, thấy đỡ dần rồi bỗng nặng lên trở lại.
Các dấu hiệu khác
- Kéo dài quá mười ngày không đỡ.
- Đau nặng vùng trán, gò má, quanh mắt.
- Đau tăng khi cúi xuống.
- Dịch mũi đặc, chảy xuống họng.
- Giảm hoặc mất khứu giác.
- Nghẹt mũi nhiều.
- Hôi miệng.
- Sốt.
- Cảm giác nặng đầu, đầy mặt.
- Ho về đêm do dịch chảy xuống họng.
- Đau răng hàm trên.
Về màu dịch mũi
Dịch mũi vàng hoặc xanh KHÔNG tự nó chứng minh cần kháng sinh.
Màu này cũng xuất hiện trong cảm do virus thông thường.
Điều đáng chú ý hơn: kéo dài bao lâu và có "đỡ rồi xấu lại" không.
Các biện pháp tại nhà
Rửa mũi bằng nước muối
Biện pháp có ích nhất — làm nhiều lần trong ngày.
Xông hơi ấm
Hơi nước giúp làm loãng dịch. Cẩn thận bỏng, không xông cho trẻ nhỏ.
Tắm nước ấm trong phòng kín gió có tác dụng tương tự mà an toàn hơn.
Chườm ấm vùng mặt
Khăn ấm đắp lên trán và gò má — dễ chịu tức thì.
Uống nhiều nước
Giúp dịch loãng hơn, dễ thoát hơn.
Nằm gối cao
Giúp dịch thoát tốt hơn khi ngủ và giảm ho về đêm.
Giữ ẩm không khí
Đặc biệt quan trọng vào mùa lạnh khi dùng máy sưởi hoặc điều hoà.
Nghỉ ngơi
Đơn giản nhưng bị xem nhẹ.
Những việc nên tránh
- Tự mua kháng sinh.
- Dùng thuốc xịt co mạch dài ngày.
- Xì mũi quá mạnh — có thể đẩy dịch lên tai.
- Nhỏ dung dịch tự chế vào mũi.
- Đi máy bay hoặc lặn khi đang nghẹt nặng.
- Khói thuốc.
- Để điều hoà hoặc máy sưởi thổi thẳng vào mặt.
Khi nào cần đi khám
Nên đi khám nếu
- Triệu chứng kéo dài quá mười ngày không đỡ.
- Đang đỡ rồi xấu đi trở lại.
- Sốt cao.
- Đau vùng mặt nhiều.
- Mất khứu giác kéo dài.
- Tái phát nhiều lần trong năm.
- Đau tai, ù tai.
- Có bệnh nền, suy giảm miễn dịch.
Đi ngay nếu
- Sưng đỏ quanh mắt, mí mắt sưng.
- Mắt lồi, nhìn đôi, giảm thị lực.
- Đau đầu dữ dội kèm sốt cao.
- Cứng gáy.
- Lú lẫn.
- Sưng vùng trán.
Các dấu hiệu ở mắt đặc biệt quan trọng — xoang nằm sát hốc mắt.
Các loại xoang và vị trí đau tương ứng
Biết vị trí đau giúp mô tả rõ hơn cho bác sĩ:
- Đau vùng trán, trên lông mày — thường liên quan xoang trán.
- Đau vùng gò má, đau răng hàm trên — thường liên quan xoang hàm.
- Đau giữa hai mắt, sống mũi — thường liên quan xoang sàng.
- Đau sâu sau mắt, đau lan ra sau gáy — thường liên quan xoang bướm.
Đau tăng khi cúi xuống là đặc điểm chung — nên mô tả điều này khi đi khám.
Diễn biến một đợt viêm xoang
- Bắt đầu như một đợt cảm thường.
- Khoảng ngày thứ năm tới bảy, thay vì đỡ thì lại nặng lên.
- Đau vùng mặt xuất hiện và tăng dần.
- Dịch mũi đặc lại, chảy xuống họng gây ho về đêm.
- Khứu giác giảm.
- Nếu được xử lý đúng, thường cải thiện dần trong một tới hai tuần.
Viêm xoang tái phát nhiều lần
Nếu bị nhiều lần trong năm, nên đi khám để tìm nguyên nhân nền.
Các nguyên nhân cần xem xét
- Viêm mũi dị ứng chưa được điều trị — nguyên nhân phổ biến nhất.
- Lệch vách ngăn.
- Polyp mũi.
- Trào ngược.
- Vấn đề răng hàm trên — ổ nhiễm trùng răng có thể lan lên xoang.
- Hút thuốc.
- Môi trường làm việc nhiều bụi, hoá chất.
- Ở trẻ: VA quá phát.
Điều trị nguyên nhân nền hiệu quả hơn nhiều so với chữa từng đợt.
Phòng viêm xoang mùa lạnh
- Rửa mũi định kỳ nếu hay bị.
- Giữ ẩm không khí trong nhà.
- Điều trị dị ứng.
- Rửa tay thường xuyên — phòng cảm là phòng viêm xoang.
- Không hút thuốc, tránh khói thuốc.
- Uống đủ nước.
- Khám răng định kỳ.
- Giữ ấm vùng đầu mặt khi ra ngoài trời lạnh.
- Không để gió lạnh thổi thẳng vào mặt.
Với người phải đi máy bay
Đang nghẹt mũi nặng mà bay có thể gây đau tai và đau xoang dữ dội do chênh áp.
- Rửa mũi trước khi bay.
- Nuốt, ngáp, nhai kẹo khi máy bay lên xuống.
- Uống nước thường xuyên trong chuyến bay.
- Hỏi dược sĩ về thuốc hỗ trợ nếu buộc phải bay.
- Hoãn chuyến nếu đang viêm nặng và có thể hoãn.
Ở trẻ em
- Viêm xoang ở trẻ nhỏ khó nhận biết hơn.
- Dấu hiệu gợi ý: chảy mũi kéo dài trên mười ngày, ho về đêm nhiều, hơi thở có mùi.
- Trẻ có thể không kêu đau vùng mặt rõ.
- Nên đi khám thay vì tự dùng thuốc.
- Đi ngay nếu có sưng quanh mắt, sốt cao, trẻ li bì.
Điều đáng nhớ
Ba ý:
- Kiểu "đỡ rồi xấu lại" là dấu hiệu đáng chú ý nhất.
- Rửa mũi bằng nước muối đều đặn là biện pháp tại nhà có ích nhất.
- Sưng quanh mắt, mắt lồi hoặc nhìn đôi là dấu hiệu phải đi khám ngay.
Câu hỏi thường gặp
Dấu hiệu nào phân biệt viêm xoang với cảm kéo dài?
Kéo dài quá mười ngày không đỡ, hoặc đang đỡ rồi xấu đi trở lại, kèm đau nặng vùng trán hoặc gò má, dịch mũi đặc và giảm khứu giác.
Viêm xoang có bắt buộc dùng kháng sinh không?
Không, nhiều trường hợp do virus và tự khỏi. Việc có cần kháng sinh hay không phải do bác sĩ khám và quyết định.
Biện pháp nào tại nhà giúp nhiều nhất?
Rửa mũi bằng nước muối đều đặn, xông hơi ấm, chườm ấm vùng mặt, uống đủ nước và nằm gối cao.
Khi nào viêm xoang là trường hợp khẩn?
Khi có sưng đỏ quanh mắt, mắt lồi, nhìn đôi, giảm thị lực, đau đầu dữ dội kèm sốt cao hoặc lú lẫn.