Mất khứu giác thường bị coi là chuyện nhỏ. Nhưng nó ảnh hưởng nhiều hơn người ta nghĩ — kể cả về mặt an toàn.
Các nguyên nhân thường gặp
Sau nhiễm virus
- Rất thường gặp sau một đợt cảm.
- Nhiều trường hợp hồi phục dần trong vài tuần tới vài tháng.
- Có thể hồi phục từ từ, lúc được lúc không.
Nghẹt mũi
- Khi mũi tắc, luồng khí không đến được vùng cảm nhận mùi.
- Thường hồi phục khi hết nghẹt.
Viêm mũi xoang mạn, polyp mũi
- Giảm khứu giác tăng dần.
- Kèm nghẹt mũi kéo dài.
- Cần đi khám — nhiều trường hợp cải thiện sau khi điều trị.
Viêm mũi dị ứng
Giảm khứu giác theo đợt, đỡ khi kiểm soát được dị ứng.
Chấn thương đầu
Có thể mất khứu giác đột ngột sau va đập — cần đi khám.
Tuổi tác
Khứu giác giảm dần theo tuổi — đây là lý do người cao tuổi hay thấy ăn không ngon.
Hút thuốc
Làm giảm khứu giác — bỏ thuốc có thể cải thiện.
Một số thuốc
Nếu mất khứu giác sau khi dùng thuốc mới — báo bác sĩ, đừng tự ngưng.
Các nguyên nhân khác cần loại trừ
- Khối u vùng mũi xoang — nhất là khi mất một bên.
- Bệnh thần kinh.
- Tiếp xúc hoá chất.
Ảnh hưởng thực tế
Về an toàn — quan trọng nhất
- Không ngửi được khói khi có cháy.
- Không ngửi được khí gas rò rỉ.
- Không nhận ra thức ăn đã hỏng.
- Không ngửi được mùi hoá chất nguy hiểm.
Về ăn uống
- Phần lớn cảm nhận hương vị đến từ khứu giác — mất khứu giác thì ăn không thấy ngon.
- Dẫn tới chán ăn, sụt cân.
- Hoặc ngược lại: ăn nhiều muối, nhiều đường hơn để cảm nhận được vị.
Về tâm lý
- Mất đi nhiều niềm vui — mùi thức ăn, mùi hoa, mùi người thân.
- Nhiều người thấy buồn, thấy mất kết nối — đây là cảm giác thật và chính đáng.
Các biện pháp an toàn cần làm
- Lắp thiết bị báo khói.
- Lắp thiết bị báo rò khí gas.
- Kiểm tra hạn sử dụng thực phẩm thay vì ngửi.
- Ghi ngày mở nắp lên các hộp đồ ăn.
- Bỏ đồ ăn cũ theo thời gian thay vì theo mùi.
- Nhờ người khác kiểm tra nếu nghi đồ ăn hỏng.
- Cẩn thận khi nấu ăn — đặt hẹn giờ, không rời bếp.
- Kiểm tra bếp gas định kỳ.
Hỗ trợ ăn uống
- Chú trọng vào kết cấu và nhiệt độ thức ăn — giòn, mềm, nóng, mát.
- Dùng gia vị tạo cảm giác — cay nhẹ, chua, the mát.
- Món ăn nhiều màu sắc, trình bày đẹp.
- Ăn cùng người khác.
- Đừng tăng muối và đường quá nhiều để bù lại — không tốt cho sức khoẻ.
- Theo dõi cân nặng.
Luyện khứu giác
Một số người thấy có ích trong quá trình hồi phục:
- Chọn vài mùi quen thuộc và rõ — chanh, cà phê, quế, hoa.
- Ngửi từng mùi trong khoảng nửa phút, tập trung nhớ lại mùi đó.
- Làm đều đặn hai lần mỗi ngày.
- Kiên trì trong nhiều tuần tới nhiều tháng.
- Hỏi bác sĩ về cách phù hợp với trường hợp của mình.
Khi nào cần đi khám
- Mất khứu giác kéo dài không hồi phục.
- Giảm dần tăng tiến.
- Mất khứu giác chỉ một bên.
- Kèm nghẹt mũi kéo dài.
- Kèm dịch mũi có máu.
- Sau chấn thương đầu.
- Kèm đau đầu, nhìn đôi, thay đổi tính cách.
- Kèm triệu chứng thần kinh khác.
- Ảnh hưởng nhiều tới ăn uống, sụt cân.
- Ngửi thấy mùi lạ không có thật, hoặc mọi thứ đều có mùi khó chịu.
Một lưu ý về ngửi thấy mùi bất thường
Một số người trong quá trình hồi phục ngửi thấy mùi bị méo mó — thức ăn quen thuộc bỗng có mùi khó chịu.
- Đây là hiện tượng có thể gặp trong quá trình hồi phục.
- Thường cải thiện dần theo thời gian.
- Nên nói với bác sĩ, nhất là khi ảnh hưởng nhiều tới ăn uống.
Theo dõi quá trình hồi phục
Nếu đang mất khứu giác, ghi lại theo tuần:
- Có ngửi được mùi nào không, mùi gì.
- Mức độ so với tuần trước.
- Có ngửi thấy mùi méo mó không.
- Ăn uống thế nào, cân nặng thay đổi ra sao.
- Có nghẹt mũi kèm theo không.
Hồi phục thường diễn ra rất từ từ — ghi chép giúp nhận ra tiến bộ mà cảm giác hằng ngày không thấy được.
Với người cao tuổi
- Khứu giác giảm dần theo tuổi là điều thường gặp.
- Nhưng giảm nhanh hoặc mất hẳn vẫn nên được đi khám.
- Chú ý vấn đề an toàn — người cao tuổi mất khứu giác dễ gặp nguy hiểm với khí gas và thức ăn hỏng.
- Chú ý cân nặng — ăn không ngon dễ dẫn tới sụt cân.
- Người nhà nên kiểm tra tủ lạnh giúp.
Phòng
- Điều trị viêm mũi dị ứng và viêm xoang.
- Không hút thuốc.
- Rửa mũi định kỳ nếu hay viêm.
- Đội mũ bảo hiểm để phòng chấn thương đầu.
- Bảo hộ khi làm việc với hoá chất.
- Đi khám sớm khi nghẹt mũi kéo dài.
Điều đáng nhớ
Ba ý:
- Lắp thiết bị báo khói và báo rò khí gas — đây là việc an toàn quan trọng nhất.
- Đừng tăng muối đường quá nhiều để bù lại — chú trọng kết cấu và nhiệt độ món ăn.
- Mất khứu giác một bên hoặc giảm dần tăng tiến là lý do đi khám.
Câu hỏi thường gặp
Mất khứu giác sau cảm có tự hồi phục không?
Nhiều trường hợp hồi phục dần trong vài tuần tới vài tháng, nhưng nếu kéo dài hoặc không cải thiện thì nên đi khám tai mũi họng.
Vì sao mất khứu giác lại là vấn đề an toàn?
Vì không ngửi được khói, khí gas rò rỉ hay thức ăn hỏng, nên nhà có người mất khứu giác nên lắp thiết bị báo khói và báo rò khí gas.
Mất khứu giác ảnh hưởng tới ăn uống thế nào?
Phần lớn cảm nhận hương vị đến từ khứu giác, nên mất khứu giác khiến ăn không thấy ngon và có thể dẫn tới chán ăn, sụt cân.
Mất khứu giác một bên có đáng lo hơn không?
Có, mất khứu giác chỉ một bên hoặc giảm dần tăng tiến là lý do nên đi khám để tìm nguyên nhân tại chỗ.