Chảy máu cam mùa hanh: phòng và xử trí

Mùa hanh khô là lúc chảy máu cam hay xảy ra nhất — đặc biệt ở trẻ em.

Vì sao mùa hanh hay bị

• Không khí khô làm niêm mạc mũi khô và nứt.
• Các mạch máu nhỏ nằm sát bề mặt dễ vỡ hơn.
• Máy sưởi, điều hoà làm không khí khô thêm.
• Mũi khô gây ngứa — người ta ngoáy mũi nhiều hơn.
• Cảm lạnh nhiều hơn, xì mũi nhiều hơn.
• Viêm mũi dị ứng nặng hơn theo mùa.

Cách xử trí đúng

1. Ngồi xuống, giữ bình tĩnh.
2. Hơi cúi đầu về phía trước — không ngửa ra sau.
3. Bóp chặt phần mềm của cánh mũi, ngay dưới phần xương sống mũi.
4. Giữ liên tục khoảng mười phút — không thả ra kiểm tra giữa chừng.
5. Thở bằng miệng.
6. Nhổ máu chảy xuống họng ra, không nuốt.
7. Có thể chườm lạnh sống mũi.

Điểm hay sai nhất

Thả ra kiểm tra sau vài giây. Việc này làm cục máu đông vừa hình thành bị bong — phải bắt đầu lại từ đầu.

Nếu chưa cầm

Ép tiếp thêm khoảng mười phút nữa. Nếu sau khoảng hai mươi phút vẫn chảy — đi cơ sở y tế.

Vì sao không ngửa đầu

• Máu chảy xuống họng thay vì ra ngoài.
• Nuốt phải máu gây buồn nôn, nôn.
• Không biết máu đã cầm hay chưa.
• Nguy cơ sặc, nhất là ở trẻ nhỏ.

Máu vẫn chảy — chỉ là chảy vào trong.

Các cách khác nên bỏ

• Nhét giấy ăn, bông vào mũi — khi rút ra dễ bong cục máu đông; giấy không sạch còn gây nhiễm trùng.
• Đắp lá, bôi các thứ tự chế.
• Vỗ vào gáy.
• Giơ tay lên cao.
• Nằm xuống.

Sau khi cầm máu

Trong vài giờ tiếp theo:

• Không xì mũi.
• Không ngoáy mũi.
• Không cúi gập người.
• Không nâng vật nặng.
• Không tắm nước quá nóng.
• Tránh vận động mạnh.

Phòng chảy máu cam mùa hanh

Giữ ẩm không khí — quan trọng nhất

• Đặt chậu nước trong phòng, nhất là phòng ngủ.
• Phơi khăn ẩm.
• Máy tạo ẩm nếu có — vệ sinh thường xuyên.
• Không để máy sưởi hoặc điều hoà thổi thẳng vào mặt.
• Không để nhiệt độ phòng quá cao khi dùng máy sưởi.

Giữ ẩm niêm mạc mũi

• Nhỏ hoặc xịt nước muối sinh lý vài lần mỗi ngày.
• Uống đủ nước.
• Bôi một lớp mỏng vaselin ở cửa mũi nếu bác sĩ hướng dẫn.

Thói quen

• Không ngoáy mũi — cắt móng tay cho trẻ.
• Xì mũi nhẹ, từng bên một.
• Không hắt hơi bằng cách bịt kín mũi.
• Điều trị viêm mũi dị ứng nếu có.

Khác

• Kiểm soát huyết áp.
• Không hút thuốc.
• Hạn chế dùng thuốc xịt mũi kéo dài.

Ở trẻ em

Rất thường gặp vào mùa hanh và phần lớn không nguy hiểm.

Nguyên nhân hay gặp

• Ngoáy mũi — nguyên nhân số một.
• Không khí khô.
• Viêm mũi dị ứng.
• Nhét dị vật vào mũi.

Xử trí

• Giữ trẻ bình tĩnh — trẻ khóc làm chảy nhiều hơn.
• Cho ngồi, hơi cúi đầu về phía trước.
• Người lớn bóp cánh mũi giúp.
• Không để trẻ nuốt máu.
• Đánh lạc hướng trẻ bằng chuyện gì đó trong lúc ép.

Đưa trẻ đi khám nếu

• Chảy máu tái phát nhiều lần.
• Chảy nhiều, khó cầm.
• Kèm bầm tím trên người không rõ lý do.
• Chảy máu chân răng.
• Nghi dị vật trong mũi — mũi chảy dịch hôi một bên.
• Trẻ xanh xao, mệt.

Phân biệt chảy máu trước và chảy máu sau

• Chảy máu phía trước — máu chảy ra ngoài lỗ mũi, thường gặp nhất, phần lớn cầm được bằng ép cánh mũi.
• Chảy máu phía sau — máu chảy nhiều xuống họng, ép cánh mũi không cầm được, thường ở người lớn tuổi hoặc người có huyết áp cao.

Nếu ép đúng cách mà máu vẫn chảy xuống họng nhiều — cần đi cơ sở y tế ngay.

Với người dùng thuốc chống đông

• Dễ chảy máu hơn và khó cầm hơn.
• Vẫn ép cánh mũi như bình thường nhưng kiên nhẫn hơn.
• Đi khám sớm hơn nếu không cầm nhanh.
• Tuyệt đối không tự ngưng thuốc — phải do bác sĩ quyết định.
• Luôn báo với mọi bác sĩ rằng mình đang dùng thuốc này.
• Đặc biệt chú ý giữ ẩm niêm mạc mũi vào mùa hanh.

Khi nào cần đi cấp cứu

• Máu không cầm sau khoảng hai mươi phút ép đúng cách.
• Chảy rất nhiều.
• Sau chấn thương mạnh vào đầu hoặc mặt.
• Đang dùng thuốc chống đông.
• Chóng mặt, xanh tái, tim đập nhanh.
• Nôn ra máu do nuốt nhiều.
• Khó thở.

Khi nào nên đi khám dù đã cầm

• Tái phát thường xuyên.
• Luôn chảy ở một bên mũi.
• Đang dùng thuốc ảnh hưởng đông máu.
• Có bầm tím, chảy máu chỗ khác.
• Người lớn tuổi có huyết áp cao.
• Kèm nghẹt mũi một bên kéo dài.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Ngồi, cúi đầu về phía trước, bóp cánh mũi mười phút liên tục — đừng thả ra kiểm tra.
2. Giữ ẩm không khí và giữ ẩm niêm mạc mũi là cách phòng hiệu quả nhất mùa hanh.
3. Chảy máu một bên tái phát nhiều lần thì nên đi khám.

Câu hỏi thường gặp