Rất nhiều người nói khớp đau hơn khi trở trời. Cảm giác này là có thật và đáng được xử lý.
Vì sao đau tăng khi trở trời
Cơ chế chưa được giải thích trọn vẹn, nhưng có vài yếu tố góp phần:
- Lạnh làm cơ quanh khớp co cứng hơn.
- Ít vận động vào mùa lạnh — khớp cứng và cơ yếu đi.
- Thay đổi áp suất không khí có thể ảnh hưởng tới mô quanh khớp.
- Ngủ kém, tâm trạng xuống làm ngưỡng chịu đau giảm.
- Tăng cân vào mùa lạnh — nặng thêm cho khớp chịu lực.
Giữ ấm khớp
- Mặc đủ ấm, che kín vùng khớp hay đau.
- Quần dài, tất dày với người đau khớp gối, khớp cổ chân.
- Găng tay với người đau khớp bàn tay.
- Băng giữ ấm khớp — không quấn quá chặt.
- Chườm ấm — khăn ấm hoặc túi chườm bọc khăn.
- Tắm nước ấm giúp giãn cơ.
- Giữ nhà đủ ấm, không gió lùa.
Lưu ý về chườm
- Chườm ấm phù hợp với đau và cứng khớp mạn tính.
- Nếu khớp sưng nóng đỏ — không chườm nóng, cần đi khám.
- Túi chườm phải bọc khăn, không áp trực tiếp lên da.
- Không dùng cho người mất cảm giác — người đái tháo đường có tê chân.
Đừng ngừng vận động
Đây là điểm quan trọng nhất.
Vì sao không nên nghỉ hẳn
- Cơ yếu đi nhanh khi không dùng tới.
- Khớp cứng hơn.
- Cơ yếu thì khớp mất chỗ dựa, đau nhiều hơn.
- Tăng cân do ít vận động — lại nặng thêm cho khớp.
- Tăng nguy cơ ngã.
Vận động phù hợp trong nhà
- Đi bộ trong nhà, chia nhỏ nhiều lần.
- Tập mạnh cơ đùi — ngồi ghế duỗi thẳng chân giữ vài giây rồi hạ.
- Đứng lên ngồi xuống từ ghế có tay vịn.
- Xoay khớp nhẹ nhàng — cổ tay, cổ chân, vai.
- Vươn vai, duỗi người.
- Khởi động nhẹ trước khi tập.
- Tập đều đặn quan trọng hơn tập nhiều.
Nguyên tắc
- Vận động ở mức không gây đau nhói.
- Tăng rất từ từ.
- Không lúc làm quá nhiều lúc nghỉ hẳn.
- Có đợt đau nặng thì giảm hoạt động tạm thời, không ngừng hẳn.
Với khớp gối
- Tránh ngồi xổm và quỳ gối — hai tư thế gây áp lực lớn nhất.
- Hạn chế lên xuống cầu thang nhiều.
- Lên thì bước chân khoẻ trước, xuống thì bước chân đau trước.
- Giảm cân nếu thừa cân — biện pháp hiệu quả nhất.
- Ghế cao vừa phải, có tay vịn.
- Giày đế êm.
- Dùng gậy chống ở bên đối diện chân đau khi đi xa.
Về thuốc
- Hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ về thuốc giảm đau — nói rõ bệnh nền và thuốc đang dùng.
- Không tự dùng thuốc giảm đau kéo dài nhiều tháng mà chưa đi khám.
- Nói rõ nếu có bệnh dạ dày, bệnh thận, hoặc đang dùng thuốc chống đông.
- Không tự tiêm thuốc theo lời mách.
- Tiêm khớp phải do bác sĩ chuyên khoa thực hiện.
Cảnh báo về thuốc không rõ nguồn gốc
Các loại thuốc quảng cáo chữa khớp nhanh không rõ nguồn gốc là vấn đề thực sự.
- Nhiều loại chứa corticoid liều cao không ghi trên nhãn.
- Giảm đau rất nhanh nên người bệnh tin tưởng.
- Nhưng dùng kéo dài gây hại nặng — loét dạ dày, loãng xương, tăng đường huyết, suy tuyến thượng thận, nhiễm trùng.
- Ngưng đột ngột có thể nguy hiểm.
Nếu đang dùng loại thuốc như vậy — nói với bác sĩ, đừng tự ngưng.
Các yếu tố khác giúp giảm đau
- Ngủ đủ — thiếu ngủ làm ngưỡng chịu đau giảm.
- Giảm căng thẳng.
- Giữ cân nặng hợp lý.
- Ăn đủ chất, nhiều rau xanh.
- Không hút thuốc.
- Hạn chế rượu — nhất là với người có gút.
Khi nào cần đi khám
Nên đi khám nếu
- Đau kéo dài nhiều tuần.
- Đau tăng dần.
- Sưng khớp.
- Cứng khớp buổi sáng kéo dài rồi mới đỡ dần.
- Nhiều khớp đau đối xứng hai bên.
- Hạn chế vận động rõ rệt.
- Đau về đêm làm mất ngủ.
- Ảnh hưởng sinh hoạt hằng ngày.
- Phải dùng thuốc liên tục.
Đi khám ngay nếu
- Khớp sưng nóng đỏ kèm sốt — cần loại trừ nhiễm trùng khớp.
- Không đứng tỳ chân được.
- Khớp kẹt, không duỗi thẳng được.
- Khớp biến dạng.
- Đau dữ dội sau chấn thương.
- Đau khớp kèm sụt cân, sốt kéo dài.
Với người đã có thoái hoá khớp
- Đây là tình trạng cần quản lý lâu dài.
- Tập đều đặn quan trọng hơn mọi thứ khác.
- Duy trì cân nặng hợp lý.
- Khám định kỳ theo hẹn.
- Mùa lạnh chú ý giữ ấm và duy trì vận động trong nhà.
- Trao đổi với bác sĩ về kế hoạch dài hạn.
Điều đáng nhớ
Ba ý:
- Đừng ngừng vận động khi trời lạnh — cơ yếu đi làm khớp đau hơn.
- Chườm ấm giúp dễ chịu — nhưng khớp sưng nóng đỏ kèm sốt thì phải đi khám ngay.
- Cẩn thận với thuốc chữa khớp không rõ nguồn gốc — nhiều loại chứa corticoid liều cao.
Câu hỏi thường gặp
Đau khớp khi trở trời có thật không?
Nhiều người có đau khớp thật sự thấy nặng hơn khi trở trời. Dù cơ chế chưa được giải thích trọn vẹn, cảm giác đau này là có thật và đáng được xử lý.
Nên chườm nóng hay chườm lạnh khi đau khớp?
Với đau và cứng khớp mạn tính do lạnh, chườm ấm thường dễ chịu hơn. Nhưng nếu khớp sưng nóng đỏ thì không chườm nóng và cần đi khám.
Có nên ngừng vận động khi đau khớp mùa lạnh không?
Không nên ngừng hẳn. Ít vận động làm cơ yếu đi và khớp cứng hơn, nên cần duy trì vận động nhẹ nhàng phù hợp trong nhà.
Vì sao cần cẩn thận với thuốc chữa khớp không rõ nguồn gốc?
Vì nhiều loại chứa corticoid liều cao không ghi trên nhãn, giảm đau rất nhanh nhưng gây hại nặng khi dùng kéo dài.